Korenmaten of droge inhoudsmaten - Bewerkingsoverzicht

Jfmhusken op 18 aug 2015 om 09:53

2015-08-18T09:53:49Z

← Oudere versie		Versie van 18 aug 2015 09:53
Regel 101:		Regel 101:
	door J. Spoorenberg<br />		door J. Spoorenberg<br />
	in: ’t Gruun Buukske 1975 en 1976 en 1981<br />		in: ’t Gruun Buukske 1975 en 1976 en 1981<br />
			[[categorie:Zakelijk]]
			[[categorie:Overheid]]

Jfmhusken op 16 jul 2015 om 18:55

2015-07-16T18:55:22Z

← Oudere versie		Versie van 16 jul 2015 18:55
Regel 100:		Regel 100:

	door J. Spoorenberg<br />		door J. Spoorenberg<br />
	in: ’t Gruun Buukske 1976 ~~en 1977~~ en 1981<br />		in: ’t Gruun Buukske 1975 en 1976 en 1981<br />

Jfmhusken op 16 jul 2015 om 18:54

2015-07-16T18:54:49Z

← Oudere versie		Versie van 16 jul 2015 18:54
Regel 10:		Regel 10:
	[[bestand:rhce ijkmaat eindhoven 1732 1.jpg\|thumb\|left\|300px\|IJkmaat uit 1732, die in het archief van het Regionaal Historisch Centrum eindhoven (RHCe) is bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]		[[bestand:rhce ijkmaat eindhoven 1732 1.jpg\|thumb\|left\|300px\|IJkmaat uit 1732, die in het archief van het Regionaal Historisch Centrum eindhoven (RHCe) is bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]
	De Eindhovense graanmaat was oorspronkelijk een zogenaamde '''opgehoopte of kopmaat'''. Dit wil zeggen, dat de te meten handelswaar in een maatvat werd gestort tot er een kop op stond, die boven het vat uitkwam. Om misbruiken (hoe groot moest de kop precies zijn?) tegen te gaan, kreeg de stad in 1652 toestemming om de kopmaat door een strijkmaat te vervangen.<br />		De Eindhovense graanmaat was oorspronkelijk een zogenaamde '''opgehoopte of kopmaat'''. Dit wil zeggen, dat de te meten handelswaar in een maatvat werd gestort tot er een kop op stond, die boven het vat uitkwam. Om misbruiken (hoe groot moest de kop precies zijn?) tegen te gaan, kreeg de stad in 1652 toestemming om de kopmaat door een strijkmaat te vervangen.<br />
	Bij de '''strijkmaat''' werden het meel, de granen en zaden niet opgehoopt, maar konden de zogenaamde korte granen worden gestreken en de lange of lichte granen, zoals haver en mout, met een ronde strijker worden afgelaagd.~~<sup>(1)</sup>~~ Van toen af was de oude Eindhovense maat dus bereikt als de waar tot de rand van het nieuwe (grotere) maatvat kwam. Niet steeds werden de strijkmaten ook als zodanig gebruikt, want voor het meten van hoeveelheden appels, peren, uien e.d. dienden ze als opgehoopte maten.~~<sup>(2)</sup>~~<br />		Bij de '''strijkmaat''' werden het meel, de granen en zaden niet opgehoopt, maar konden de zogenaamde korte granen worden gestreken en de lange of lichte granen, zoals haver en mout, met een ronde strijker worden afgelaagd. Van toen af was de oude Eindhovense maat dus bereikt als de waar tot de rand van het nieuwe (grotere) maatvat kwam. Niet steeds werden de strijkmaten ook als zodanig gebruikt, want voor het meten van hoeveelheden appels, peren, uien e.d. dienden ze als opgehoopte maten.<br />

	Uitgaande van het veelgebruikte '''vat''' is slechts bekend, dat de Eindhovense maat gelijk is geweest aan de Oirschotse, de Geldropse, de Gemertse, de Peelse, de Sonse,~~<sup>(3)</sup>~~ de Eerselse, de Duiselse, de Steenselse, de Cranendonkse, de Gestelse, de Strijpse, de Stratumse, de Woenselse, de Tongelrese en de Arendonkse maat.<br />		Uitgaande van het veelgebruikte '''vat''' is slechts bekend, dat de Eindhovense maat gelijk is geweest aan de Oirschotse, de Geldropse, de Gemertse, de Peelse, de Sonse, de Eerselse, de Duiselse, de Steenselse, de Cranendonkse, de Gestelse, de Strijpse, de Stratumse, de Woenselse, de Tongelrese en de Arendonkse maat.<br />

	Uit de opsomming mag niet worden geconcludeerd, dat de maten altijd aan elkaar gelijk zijn geweest. Uit archiefstukken en literatuur blijkt slechts, dat de maten op een bepaald tijdstip of gedurende een bepaalde periode gelijk waren aan de Eindhovense. Voor de periode daarna zijn de maten vermoedelijk gelijk gebleven. Voor de periode ervoor ligt het probleem moeilijker.<br />[[bestand:eindhoven museum ijkmaat 1.jpg\|thumb\|right\|300px\|Geijkte korenmaat, zoals in het archief van het Eindhoven Museum wordt bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]		Uit de opsomming mag niet worden geconcludeerd, dat de maten altijd aan elkaar gelijk zijn geweest. Uit archiefstukken en literatuur blijkt slechts, dat de maten op een bepaald tijdstip of gedurende een bepaalde periode gelijk waren aan de Eindhovense. Voor de periode daarna zijn de maten vermoedelijk gelijk gebleven. Voor de periode ervoor ligt het probleem moeilijker.<br />[[bestand:eindhoven museum ijkmaat 1.jpg\|thumb\|right\|300px\|Geijkte korenmaat, zoals in het archief van het Eindhoven Museum wordt bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]

Jfmhusken op 16 jul 2015 om 18:47

2015-07-16T18:47:47Z

← Oudere versie		Versie van 16 jul 2015 18:47
Regel 8:		Regel 8:
	De term "Eindhovense maat" wil niet zeggen, dat onze stad een geheel eigen graanmaat had, die op zekere dag willekeurig door het stadsbestuur was vastgesteld.		De term "Eindhovense maat" wil niet zeggen, dat onze stad een geheel eigen graanmaat had, die op zekere dag willekeurig door het stadsbestuur was vastgesteld.
	Het zal veeleer zo zijn geweest, dat deze maat voor ze tot de Eindhovense werd gekozen, in onze streek al veel zal zijn gebruikt. Vanaf het ogenblik echter, dat ze de officiële maat van de Eindhovense graanmarkt werd, groeide ze uit tot een soort standaardmaat voor een groot deel van Kempen- en een deel van Peelland. De bewoners van de dorpen, die de Eindhovense markt bezochten, gebruikten voortaan de juiste maat van hun woonplaats, die gelijk was aan de Eindhovense.<br />		Het zal veeleer zo zijn geweest, dat deze maat voor ze tot de Eindhovense werd gekozen, in onze streek al veel zal zijn gebruikt. Vanaf het ogenblik echter, dat ze de officiële maat van de Eindhovense graanmarkt werd, groeide ze uit tot een soort standaardmaat voor een groot deel van Kempen- en een deel van Peelland. De bewoners van de dorpen, die de Eindhovense markt bezochten, gebruikten voortaan de juiste maat van hun woonplaats, die gelijk was aan de Eindhovense.<br />
	[[bestand:rhce ijkmaat eindhoven 1732 1.jpg\|thumb\|left\|300px\|~~Ijkmaat~~ uit 1732, die in het archief van het Regionaal Historisch Centrum eindhoven (RHCe) is bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]		[[bestand:rhce ijkmaat eindhoven 1732 1.jpg\|thumb\|left\|300px\|IJkmaat uit 1732, die in het archief van het Regionaal Historisch Centrum eindhoven (RHCe) is bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]
	De Eindhovense graanmaat was oorspronkelijk een zogenaamde '''opgehoopte of kopmaat'''. Dit wil zeggen, dat de te meten handelswaar in een maatvat werd gestort tot er een kop op stond, die boven het vat uitkwam. Om misbruiken (hoe groot moest de kop precies zijn?) tegen te gaan, kreeg de stad in 1652 toestemming om de kopmaat door een strijkmaat te vervangen.<br />		De Eindhovense graanmaat was oorspronkelijk een zogenaamde '''opgehoopte of kopmaat'''. Dit wil zeggen, dat de te meten handelswaar in een maatvat werd gestort tot er een kop op stond, die boven het vat uitkwam. Om misbruiken (hoe groot moest de kop precies zijn?) tegen te gaan, kreeg de stad in 1652 toestemming om de kopmaat door een strijkmaat te vervangen.<br />
	Bij de '''strijkmaat''' werden het meel, de granen en zaden niet opgehoopt, maar konden de zogenaamde korte granen worden gestreken en de lange of lichte granen, zoals haver en mout, met een ronde strijker worden afgelaagd.<sup>(1)</sup> Van toen af was de oude Eindhovense maat dus bereikt als de waar tot de rand van het nieuwe (grotere) maatvat kwam. Niet steeds werden de strijkmaten ook als zodanig gebruikt, want voor het meten van hoeveelheden appels, peren, uien e.d. dienden ze als opgehoopte maten.<sup>(2)</sup><br />		Bij de '''strijkmaat''' werden het meel, de granen en zaden niet opgehoopt, maar konden de zogenaamde korte granen worden gestreken en de lange of lichte granen, zoals haver en mout, met een ronde strijker worden afgelaagd.<sup>(1)</sup> Van toen af was de oude Eindhovense maat dus bereikt als de waar tot de rand van het nieuwe (grotere) maatvat kwam. Niet steeds werden de strijkmaten ook als zodanig gebruikt, want voor het meten van hoeveelheden appels, peren, uien e.d. dienden ze als opgehoopte maten.<sup>(2)</sup><br />
Regel 48:		Regel 48:

	[[bestand:Een vierde mud EM.jpg\|thumb\|left\|300px\|De maat voor de kwart mud, die in het archief van het Eindhoven Museum wordt bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]Voor het Eindhovense mud gold echter een andere verdeling, want uit het gemeentearchief blijkt, dat het mud, waar oorspronkelijk in onze stad mee gerekend werd, twaalf vaten bevatte.<sup>(1)</sup> Dit mud werd het Kempense of-Peelse mud genoemd.<sup>(2)</sup><br />		[[bestand:Een vierde mud EM.jpg\|thumb\|left\|300px\|De maat voor de kwart mud, die in het archief van het Eindhoven Museum wordt bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]Voor het Eindhovense mud gold echter een andere verdeling, want uit het gemeentearchief blijkt, dat het mud, waar oorspronkelijk in onze stad mee gerekend werd, twaalf vaten bevatte.<sup>(1)</sup> Dit mud werd het Kempense of-Peelse mud genoemd.<sup>(2)</sup><br />
	Later is men in onze stad met het Bossche mud gaan rekenen, dit echter zonder de oude Eindhovense maat los te laten; men handhaafde dus het Eindhovense vat. Dit had tot gevolg dat men vanaf dat ogenblik in Eindhoven kon stellen dat er veertien vaten in een mud gingen.<br />		Later is men in onze stad met het Bossche mud gaan rekenen, dit echter zonder de oude Eindhovense maat los te laten; men handhaafde dus het Eindhovense vat. Dit had tot gevolg dat men vanaf dat ogenblik in Eindhoven kon stellen dat er veertien vaten in een mud gingen.<sup>(3)</sup><br />
	Behalve met het Bossche en het Peelse mud, is in deze streek ook veel met het Postelse mud gerekend, dat iets kleiner was dan het Bossche.<sup>(3)</sup> Tenslotte komt in oude aktes ook het mud van Oerle veel voor.<br />		Behalve met het Bossche en het Peelse mud, is in deze streek ook veel met het Postelse mud gerekend, dat iets kleiner was dan het Bossche.<sup>(4)</sup> Tenslotte komt in oude aktes ook het mud van Oerle veel voor.<br />

	De hertog van Alva heeft in 1571 in Brabant een onderzoek laten instellen naar de grootten van de korenmaten.<br />		De hertog van Alva heeft in 1571 in Brabant een onderzoek laten instellen naar de grootten van de korenmaten.<br />
Regel 96:		Regel 96:
	1- Onder meer: gemeente-archief Eindhoven. Condities verpachting lopensgeld 1575<br />		1- Onder meer: gemeente-archief Eindhoven. Condities verpachting lopensgeld 1575<br />
	2- Rekenkamer Brussel nr 183.46<br />		2- Rekenkamer Brussel nr 183.46<br />
	3- Th.Ign. Welvaarts: De Geschiedenis van Bladel en Netersel blz. 97.<br />		3- Onzekerheid over de grootte van de Eindhovense mud blijkt ook uit een rechterlijke verklaring uit 1648 (RHCe 566/30). Volgens deze verklaring zouden veertien vaten en anderhalve kop Eindhovense maat één Bossche mud vormen. Maar volgens andere bronnen vormden veertien vaten een mud.<br />
			4- Th.Ign. Welvaarts: De Geschiedenis van Bladel en Netersel blz. 97.<br />

	door J. Spoorenberg<br />		door J. Spoorenberg<br />
	in: ’t Gruun Buukske 1976 en 1977<br />		in: ’t Gruun Buukske 1976 en 1977 en 1981<br />

Jfmhusken op 14 jul 2015 om 09:52

2015-07-14T09:52:40Z

Jfmhusken op 14 jul 2015 om 09:37

2015-07-14T09:37:21Z

← Oudere versie		Versie van 14 jul 2015 09:37
Regel 1:		Regel 1:
			[[bestand:eindhoven museum droge korenmaat 1.jpg\|thumb\|right\|300px\|Korenmaat, zoals in het archief van het Eindhoven Museum is bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]
	<big>'''Korenmaten of droge inhoudsmaten<br />'''</big>		<big>'''Korenmaten of droge inhoudsmaten<br />'''</big>
	<br />		<br />
Regel 5:		Regel 6:
	Zo zou de inhoud van de oude standaardmaten of '''slapers''' op het Eindhovens stadhuis wel eens het oudste kunnen zijn wat we van de vroegere bewoners van onze stad hebben bewaard. Toen de molenaar van de Genneper watermolen immers in 1340 aan de provisor van het norbertijnenklooster in Postel beloofde om jaarlijks 25 schepers meel te betalen, werd daarbij al vastgelegd, dat dit '''schepels''' moesten zijn naar goed Eindhovense maat.<br />		Zo zou de inhoud van de oude standaardmaten of '''slapers''' op het Eindhovens stadhuis wel eens het oudste kunnen zijn wat we van de vroegere bewoners van onze stad hebben bewaard. Toen de molenaar van de Genneper watermolen immers in 1340 aan de provisor van het norbertijnenklooster in Postel beloofde om jaarlijks 25 schepers meel te betalen, werd daarbij al vastgelegd, dat dit '''schepels''' moesten zijn naar goed Eindhovense maat.<br />

	De term "Eindhovense maat" wil niet zeggen, dat onze stad een geheel eigen graanmaat had, die op zekere dag willekeurig door het stadsbestuur was vastgesteld.		[[bestand:eindhoven museum ijkmaat 1.jpg\|thumb\|right\|300px\|Geijkte korenmaat, zoals in het archief van het Eindhoven Museum is bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]De term "Eindhovense maat" wil niet zeggen, dat onze stad een geheel eigen graanmaat had, die op zekere dag willekeurig door het stadsbestuur was vastgesteld.
	Het zal veeleer zo zijn geweest, dat deze maat voor ze tot de Eindhovense werd gekozen, in onze streek al veel zal zijn gebruikt. Vanaf het ogenblik echter, dat ze de officiële maat van de Eindhovense graanmarkt werd, groeide ze uit tot een soort standaardmaat voor een groot deel van Kempen- en een deel van Peelland. De bewoners van de dorpen, die de Eindhovense markt bezochten, gebruikten voortaan de juiste maat van hun woonplaats, die gelijk was aan de Eindhovense.<br />		Het zal veeleer zo zijn geweest, dat deze maat voor ze tot de Eindhovense werd gekozen, in onze streek al veel zal zijn gebruikt. Vanaf het ogenblik echter, dat ze de officiële maat van de Eindhovense graanmarkt werd, groeide ze uit tot een soort standaardmaat voor een groot deel van Kempen- en een deel van Peelland. De bewoners van de dorpen, die de Eindhovense markt bezochten, gebruikten voortaan de juiste maat van hun woonplaats, die gelijk was aan de Eindhovense.<br />

Regel 11:		Regel 12:
	Bij de '''strijkmaat''' werden het meel, de granen en zaden niet opgehoopt, maar konden de zogenaamde korte granen worden gestreken en de lange of lichte granen, zoals haver en mout, met een ronde strijker worden afgelaagd.<sup>(1)</sup> Van toen af was de oude Eindhovense maat dus bereikt als de waar tot de rand van het nieuwe (grotere) maatvat kwam. Niet steeds werden de strijkmaten ook als zodanig gebruikt, want voor het meten van hoeveelheden appels, peren, uien e.d. dienden ze als opgehoopte maten.<sup>(2)</sup><br />		Bij de '''strijkmaat''' werden het meel, de granen en zaden niet opgehoopt, maar konden de zogenaamde korte granen worden gestreken en de lange of lichte granen, zoals haver en mout, met een ronde strijker worden afgelaagd.<sup>(1)</sup> Van toen af was de oude Eindhovense maat dus bereikt als de waar tot de rand van het nieuwe (grotere) maatvat kwam. Niet steeds werden de strijkmaten ook als zodanig gebruikt, want voor het meten van hoeveelheden appels, peren, uien e.d. dienden ze als opgehoopte maten.<sup>(2)</sup><br />

	Uitgaande van het veelgebruikte '''vat''' is slechts bekend, dat de Eindhovense maat gelijk is geweest aan de Oirschotse, de Geldropse, de Gemertse, de Peelse, de Sonse,<sup>(3)</sup> de Eerselse, de Duiselse, de Steenselse, de Cranendonkse, de Gestelse, de Strijpse, de Stratumse, de Woenselse, de Tongelrese en de Arendonkse maat.<br />		[[bestand:kwart mud eindhoven museum 1.jpg\|thumb\|left\|300px\|Korenmaat, zoals in het archief van het Eindhoven Museum is bewaard. (foto Laurens Mulkens)]]Uitgaande van het veelgebruikte '''vat''' is slechts bekend, dat de Eindhovense maat gelijk is geweest aan de Oirschotse, de Geldropse, de Gemertse, de Peelse, de Sonse,<sup>(3)</sup> de Eerselse, de Duiselse, de Steenselse, de Cranendonkse, de Gestelse, de Strijpse, de Stratumse, de Woenselse, de Tongelrese en de Arendonkse maat.<br />

	Uit de opsomming mag niet worden geconcludeerd, dat de maten altijd aan elkaar gelijk zijn geweest. Uit archiefstukken en literatuur blijkt slechts, dat de maten op een bepaald tijdstip of gedurende een bepaalde periode gelijk waren aan de Eindhovense. Voor de periode daarna zijn de maten vermoedelijk gelijk gebleven. Voor de periode ervoor ligt het probleem moeilijker.<br />		Uit de opsomming mag niet worden geconcludeerd, dat de maten altijd aan elkaar gelijk zijn geweest. Uit archiefstukken en literatuur blijkt slechts, dat de maten op een bepaald tijdstip of gedurende een bepaalde periode gelijk waren aan de Eindhovense. Voor de periode daarna zijn de maten vermoedelijk gelijk gebleven. Voor de periode ervoor ligt het probleem moeilijker.<br />

Jfmhusken op 12 jul 2015 om 19:38

2015-07-12T19:38:57Z

← Oudere versie		Versie van 12 jul 2015 19:38
Regel 3:		Regel 3:
	Toen bij de wet van 21 augustus 1816 werd vastgesteld, dat een nieuw maten- en gewichtenstelsel tot grondslag zou hebben “eene lengte welke is het tienmillioenste gedeelte van den boog des aardkloots, welke zich van den noordpool tot den evenaar uitstrekt, en door Parijs gaat” werd daarmee het einde ingeluid van een tijdperk met een groot aantal maten en gewichten, waarvan de geschiedenis soms zeer ver terugging. Hierna worden enkele bijzonderheden vermeld over maten en gewichten die in Eindhoven en omgeving gebruikt werden. Het betreft geen afgeronde studie naar korenmaten, maar slechts een facet van die inhoudsmaten, die ten onrechte weinig aandacht krijgen.<br />		Toen bij de wet van 21 augustus 1816 werd vastgesteld, dat een nieuw maten- en gewichtenstelsel tot grondslag zou hebben “eene lengte welke is het tienmillioenste gedeelte van den boog des aardkloots, welke zich van den noordpool tot den evenaar uitstrekt, en door Parijs gaat” werd daarmee het einde ingeluid van een tijdperk met een groot aantal maten en gewichten, waarvan de geschiedenis soms zeer ver terugging. Hierna worden enkele bijzonderheden vermeld over maten en gewichten die in Eindhoven en omgeving gebruikt werden. Het betreft geen afgeronde studie naar korenmaten, maar slechts een facet van die inhoudsmaten, die ten onrechte weinig aandacht krijgen.<br />

	Zo zou de inhoud van de oude standaardmaten of slapers op het Eindhovens stadhuis wel eens het oudste kunnen zijn wat we van de vroegere bewoners van onze stad hebben bewaard. Toen de molenaar van de Genneper watermolen immers in 1340 aan de provisor van het norbertijnenklooster in Postel beloofde om jaarlijks 25 schepers meel te betalen, werd daarbij al vastgelegd, dat dit schepels moesten zijn naar goed Eindhovense maat.<br />		Zo zou de inhoud van de oude standaardmaten of '''slapers''' op het Eindhovens stadhuis wel eens het oudste kunnen zijn wat we van de vroegere bewoners van onze stad hebben bewaard. Toen de molenaar van de Genneper watermolen immers in 1340 aan de provisor van het norbertijnenklooster in Postel beloofde om jaarlijks 25 schepers meel te betalen, werd daarbij al vastgelegd, dat dit '''schepels''' moesten zijn naar goed Eindhovense maat.<br />

	De term "Eindhovense maat" wil niet zeggen, dat onze stad een geheel eigen graanmaat had, die op zekere dag willekeurig door het stadsbestuur was vastgesteld.		De term "Eindhovense maat" wil niet zeggen, dat onze stad een geheel eigen graanmaat had, die op zekere dag willekeurig door het stadsbestuur was vastgesteld.
	Het zal veeleer zo zijn geweest, dat deze maat voor ze tot de Eindhovense werd gekozen, in onze streek al veel zal zijn gebruikt. Vanaf het ogenblik echter, dat ze de officiële maat van de Eindhovense graanmarkt werd, groeide ze uit tot een soort standaardmaat voor een groot deel van Kempen- en een deel van Peelland. De bewoners van de dorpen, die de Eindhovense markt bezochten, gebruikten voortaan de juiste maat van hun woonplaats, die gelijk was aan de Eindhovense.<br />		Het zal veeleer zo zijn geweest, dat deze maat voor ze tot de Eindhovense werd gekozen, in onze streek al veel zal zijn gebruikt. Vanaf het ogenblik echter, dat ze de officiële maat van de Eindhovense graanmarkt werd, groeide ze uit tot een soort standaardmaat voor een groot deel van Kempen- en een deel van Peelland. De bewoners van de dorpen, die de Eindhovense markt bezochten, gebruikten voortaan de juiste maat van hun woonplaats, die gelijk was aan de Eindhovense.<br />

	De Eindhovense graanmaat was oorspronkelijk een zogenaamde opgehoopte of kopmaat. Dit wil zeggen, dat de te meten handelswaar in een maatvat werd gestort tot er een kop op stond, die boven het vat uitkwam. Om misbruiken (hoe groot moest de kop precies zijn?) tegen te gaan, kreeg de stad in 1652 toestemming om de kopmaat door een strijkmaat te vervangen.<br />		De Eindhovense graanmaat was oorspronkelijk een zogenaamde '''opgehoopte of kopmaat'''. Dit wil zeggen, dat de te meten handelswaar in een maatvat werd gestort tot er een kop op stond, die boven het vat uitkwam. Om misbruiken (hoe groot moest de kop precies zijn?) tegen te gaan, kreeg de stad in 1652 toestemming om de kopmaat door een strijkmaat te vervangen.<br />
	Bij de strijkmaat werden het meel, de granen en zaden niet opgehoopt, maar konden de zogenaamde korte granen worden gestreken en de lange of lichte granen, zoals haver en mout, met een ronde strijker worden afgelaagd.<sup>(1)</sup> Van toen af was de oude Eindhovense maat dus bereikt als de waar tot de rand van het nieuwe (grotere) maatvat kwam. Niet steeds werden de strijkmaten ook als zodanig gebruikt, want voor het meten van hoeveelheden appels, peren, uien e.d. dienden ze als opgehoopte maten.<sup>(2)</sup><br />		Bij de '''strijkmaat''' werden het meel, de granen en zaden niet opgehoopt, maar konden de zogenaamde korte granen worden gestreken en de lange of lichte granen, zoals haver en mout, met een ronde strijker worden afgelaagd.<sup>(1)</sup> Van toen af was de oude Eindhovense maat dus bereikt als de waar tot de rand van het nieuwe (grotere) maatvat kwam. Niet steeds werden de strijkmaten ook als zodanig gebruikt, want voor het meten van hoeveelheden appels, peren, uien e.d. dienden ze als opgehoopte maten.<sup>(2)</sup><br />

	Uitgaande van het veelgebruikte vat is slechts bekend, dat de Eindhovense maat gelijk is geweest aan de Oirschotse, de Geldropse, de Gemertse, de Peelse, de Sonse,<sup>(3)</sup> de Eerselse, de Duiselse, de Steenselse, de Cranendonkse, de Gestelse, de Strijpse, de Stratumse, de Woenselse, de Tongelrese en de Arendonkse maat.<br />		Uitgaande van het veelgebruikte '''vat''' is slechts bekend, dat de Eindhovense maat gelijk is geweest aan de Oirschotse, de Geldropse, de Gemertse, de Peelse, de Sonse,<sup>(3)</sup> de Eerselse, de Duiselse, de Steenselse, de Cranendonkse, de Gestelse, de Strijpse, de Stratumse, de Woenselse, de Tongelrese en de Arendonkse maat.<br />

	Uit de opsomming mag niet worden geconcludeerd, dat de maten altijd aan elkaar gelijk zijn geweest. Uit archiefstukken en literatuur blijkt slechts, dat de maten op een bepaald tijdstip of gedurende een bepaalde periode gelijk waren aan de Eindhovense. Voor de periode daarna zijn de maten vermoedelijk gelijk gebleven. Voor de periode ervoor ligt het probleem moeilijker.<br />		Uit de opsomming mag niet worden geconcludeerd, dat de maten altijd aan elkaar gelijk zijn geweest. Uit archiefstukken en literatuur blijkt slechts, dat de maten op een bepaald tijdstip of gedurende een bepaalde periode gelijk waren aan de Eindhovense. Voor de periode daarna zijn de maten vermoedelijk gelijk gebleven. Voor de periode ervoor ligt het probleem moeilijker.<br />
Regel 22:		Regel 22:
	{\| class="wikitable" width = "55%"		{\| class="wikitable" width = "55%"
	! plaats		! plaats
	! mud		! '''mud'''
	! zak		! '''zak'''
	! schepel		! '''schepel'''
	! vat		! '''vat'''
	! spint		! '''spint'''
	! kop		! '''kop'''
	! maatje		! '''maatje'''
	\|-		\|-
	\| Den Bosch\|\|10 \|\|20 \|\|80 \|\|160 \|\| \|\|640 \|\|2560		\| Den Bosch\|\|10 \|\|20 \|\|80 \|\|160 \|\| \|\|640 \|\|2560

Jfmhusken op 12 jul 2015 om 19:34

2015-07-12T19:34:43Z

← Oudere versie		Versie van 12 jul 2015 19:34
Regel 89:		Regel 89:

	Van de overige gewichten die in Eindhovense archiefstukken zijn aangetroffen kunnen nog genoemd worden:<br />		Van de overige gewichten die in Eindhovense archiefstukken zijn aangetroffen kunnen nog genoemd worden:<br />
	- '''Het Maaseikse vat''', waarmee blijkens een verordening uit 1781, hoeveelheden steenkolen moesten worden afgemeten.		- '''Het Maaseikse vat''', waarmee blijkens een verordening uit 1781, hoeveelheden steenkolen moesten worden afgemeten.<br />
	- '''De ton''', die in 1673/74 door de stad werd aangeschaft om hoeveelheden keien te meten. Deze maat heeft vermoedelijk slechts tijdelijk gediend bij de uitvoering van een specifiek werk.		- '''De ton''', die in 1673/74 door de stad werd aangeschaft om hoeveelheden keien te meten. Deze maat heeft vermoedelijk slechts tijdelijk gediend bij de uitvoering van een specifiek werk.<br />

	'''noten<br />'''		'''noten<br />'''<br />
	1- Onder meer: gemeente-archief Eindhoven. Condities verpachting lopensgeld 1575<br />		1- Onder meer: gemeente-archief Eindhoven. Condities verpachting lopensgeld 1575<br />
	2- Rekenkamer Brussel nr 183.46<br />		2- Rekenkamer Brussel nr 183.46<br />
	3- Th.Ign. Welvaarts: De Geschiedenis van Bladel en Netersel blz. 97.<br />		3- Th.Ign. Welvaarts: De Geschiedenis van Bladel en Netersel blz. 97.<br />



	door J. Spoorenberg<br />		door J. Spoorenberg<br />
	in: ’t Gruun Buukske 1976 en ~~1976~~<br />		in: ’t Gruun Buukske 1976 en 1977<br />

Jfmhusken op 12 jul 2015 om 19:33

2015-07-12T19:33:24Z

← Oudere versie		Versie van 12 jul 2015 19:33
Regel 87:		Regel 87:

	De Eindhovense Tafel van de H. Geest (de armenzorg) had verscheidene vaste inkomsten in graan, die waren uitgedrukt in de maat van Oerle. Dit was de reden, dat de Tafel van de H. Geest toestemming had om Oerlese maatvaten te bezitten. Dit waren de enige niet-Eindhovense maten die in de stad aanwezig mochten zijn.<br />		De Eindhovense Tafel van de H. Geest (de armenzorg) had verscheidene vaste inkomsten in graan, die waren uitgedrukt in de maat van Oerle. Dit was de reden, dat de Tafel van de H. Geest toestemming had om Oerlese maatvaten te bezitten. Dit waren de enige niet-Eindhovense maten die in de stad aanwezig mochten zijn.<br />

			Van de overige gewichten die in Eindhovense archiefstukken zijn aangetroffen kunnen nog genoemd worden:<br />
			- '''Het Maaseikse vat''', waarmee blijkens een verordening uit 1781, hoeveelheden steenkolen moesten worden afgemeten.
			- '''De ton''', die in 1673/74 door de stad werd aangeschaft om hoeveelheden keien te meten. Deze maat heeft vermoedelijk slechts tijdelijk gediend bij de uitvoering van een specifiek werk.

	'''noten<br />'''		'''noten<br />'''

Jfmhusken op 10 jul 2015 om 12:46

2015-07-10T12:46:52Z

← Oudere versie		Versie van 10 jul 2015 12:46
Regel 59:		Regel 59:
	'''Woensel:'''<br />		'''Woensel:'''<br />
	De 14 vaten van Woensel ende ‘t 16e en 32e (en) 64e deelen van een Bosch vat maect een Bosch mudde.<br />		De 14 vaten van Woensel ende ‘t 16e en 32e (en) 64e deelen van een Bosch vat maect een Bosch mudde.<br />
	Zeelst Blaerthem ende Velthoven:<br />		'''Zeelst, Blaerthem ende Velthoven:'''<br />
	De maten van dese drye voirscreven dorpen daeraff de l4½ ende 't 16e ende 32e deelen van een Bosch vat maect een Bosch mudde.<br />		De maten van dese drye voirscreven dorpen daeraff de l4½ ende 't 16e ende 32e deelen van een Bosch vat maect een Bosch mudde.<br />
	'''Tongheren:'''<br />		'''Tongheren:'''<br />

← Oudere versie		Versie van 14 jul 2015 09:52
Regel 1:		Regel 1:
	[[bestand:eindhoven museum droge korenmaat 1.jpg\|thumb\|right\|300px\|Korenmaat, ~~zoals~~ in het archief van het Eindhoven Museum is bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]		[[bestand:eindhoven museum droge korenmaat 1.jpg\|thumb\|right\|300px\|Korenmaat, die in het archief van het Eindhoven Museum wordt bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]
	<big>'''Korenmaten of droge inhoudsmaten<br />'''</big>		<big>'''Korenmaten of droge inhoudsmaten<br />'''</big>
	<br />		<br />
Regel 6:		Regel 6:
	Zo zou de inhoud van de oude standaardmaten of '''slapers''' op het Eindhovens stadhuis wel eens het oudste kunnen zijn wat we van de vroegere bewoners van onze stad hebben bewaard. Toen de molenaar van de Genneper watermolen immers in 1340 aan de provisor van het norbertijnenklooster in Postel beloofde om jaarlijks 25 schepers meel te betalen, werd daarbij al vastgelegd, dat dit '''schepels''' moesten zijn naar goed Eindhovense maat.<br />		Zo zou de inhoud van de oude standaardmaten of '''slapers''' op het Eindhovens stadhuis wel eens het oudste kunnen zijn wat we van de vroegere bewoners van onze stad hebben bewaard. Toen de molenaar van de Genneper watermolen immers in 1340 aan de provisor van het norbertijnenklooster in Postel beloofde om jaarlijks 25 schepers meel te betalen, werd daarbij al vastgelegd, dat dit '''schepels''' moesten zijn naar goed Eindhovense maat.<br />

	~~[[bestand:eindhoven museum ijkmaat 1.jpg\|thumb\|right\|300px\|Geijkte korenmaat, zoals in het archief van het Eindhoven Museum is bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]~~De term "Eindhovense maat" wil niet zeggen, dat onze stad een geheel eigen graanmaat had, die op zekere dag willekeurig door het stadsbestuur was vastgesteld.		De term "Eindhovense maat" wil niet zeggen, dat onze stad een geheel eigen graanmaat had, die op zekere dag willekeurig door het stadsbestuur was vastgesteld.
	Het zal veeleer zo zijn geweest, dat deze maat voor ze tot de Eindhovense werd gekozen, in onze streek al veel zal zijn gebruikt. Vanaf het ogenblik echter, dat ze de officiële maat van de Eindhovense graanmarkt werd, groeide ze uit tot een soort standaardmaat voor een groot deel van Kempen- en een deel van Peelland. De bewoners van de dorpen, die de Eindhovense markt bezochten, gebruikten voortaan de juiste maat van hun woonplaats, die gelijk was aan de Eindhovense.<br />		Het zal veeleer zo zijn geweest, dat deze maat voor ze tot de Eindhovense werd gekozen, in onze streek al veel zal zijn gebruikt. Vanaf het ogenblik echter, dat ze de officiële maat van de Eindhovense graanmarkt werd, groeide ze uit tot een soort standaardmaat voor een groot deel van Kempen- en een deel van Peelland. De bewoners van de dorpen, die de Eindhovense markt bezochten, gebruikten voortaan de juiste maat van hun woonplaats, die gelijk was aan de Eindhovense.<br />
			[[bestand:rhce ijkmaat eindhoven 1732 1.jpg\|thumb\|left\|300px\|Ijkmaat uit 1732, die in het archief van het Regionaal Historisch Centrum eindhoven (RHCe) is bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]
	De Eindhovense graanmaat was oorspronkelijk een zogenaamde '''opgehoopte of kopmaat'''. Dit wil zeggen, dat de te meten handelswaar in een maatvat werd gestort tot er een kop op stond, die boven het vat uitkwam. Om misbruiken (hoe groot moest de kop precies zijn?) tegen te gaan, kreeg de stad in 1652 toestemming om de kopmaat door een strijkmaat te vervangen.<br />		De Eindhovense graanmaat was oorspronkelijk een zogenaamde '''opgehoopte of kopmaat'''. Dit wil zeggen, dat de te meten handelswaar in een maatvat werd gestort tot er een kop op stond, die boven het vat uitkwam. Om misbruiken (hoe groot moest de kop precies zijn?) tegen te gaan, kreeg de stad in 1652 toestemming om de kopmaat door een strijkmaat te vervangen.<br />
	Bij de '''strijkmaat''' werden het meel, de granen en zaden niet opgehoopt, maar konden de zogenaamde korte granen worden gestreken en de lange of lichte granen, zoals haver en mout, met een ronde strijker worden afgelaagd.<sup>(1)</sup> Van toen af was de oude Eindhovense maat dus bereikt als de waar tot de rand van het nieuwe (grotere) maatvat kwam. Niet steeds werden de strijkmaten ook als zodanig gebruikt, want voor het meten van hoeveelheden appels, peren, uien e.d. dienden ze als opgehoopte maten.<sup>(2)</sup><br />		Bij de '''strijkmaat''' werden het meel, de granen en zaden niet opgehoopt, maar konden de zogenaamde korte granen worden gestreken en de lange of lichte granen, zoals haver en mout, met een ronde strijker worden afgelaagd.<sup>(1)</sup> Van toen af was de oude Eindhovense maat dus bereikt als de waar tot de rand van het nieuwe (grotere) maatvat kwam. Niet steeds werden de strijkmaten ook als zodanig gebruikt, want voor het meten van hoeveelheden appels, peren, uien e.d. dienden ze als opgehoopte maten.<sup>(2)</sup><br />

	~~[[bestand:kwart mud eindhoven museum 1.jpg\|thumb\|left\|300px\|Korenmaat, zoals in het archief van het Eindhoven Museum is bewaard. (foto Laurens Mulkens)]]~~Uitgaande van het veelgebruikte '''vat''' is slechts bekend, dat de Eindhovense maat gelijk is geweest aan de Oirschotse, de Geldropse, de Gemertse, de Peelse, de Sonse,<sup>(3)</sup> de Eerselse, de Duiselse, de Steenselse, de Cranendonkse, de Gestelse, de Strijpse, de Stratumse, de Woenselse, de Tongelrese en de Arendonkse maat.<br />		Uitgaande van het veelgebruikte '''vat''' is slechts bekend, dat de Eindhovense maat gelijk is geweest aan de Oirschotse, de Geldropse, de Gemertse, de Peelse, de Sonse,<sup>(3)</sup> de Eerselse, de Duiselse, de Steenselse, de Cranendonkse, de Gestelse, de Strijpse, de Stratumse, de Woenselse, de Tongelrese en de Arendonkse maat.<br />

	Uit de opsomming mag niet worden geconcludeerd, dat de maten altijd aan elkaar gelijk zijn geweest. Uit archiefstukken en literatuur blijkt slechts, dat de maten op een bepaald tijdstip of gedurende een bepaalde periode gelijk waren aan de Eindhovense. Voor de periode daarna zijn de maten vermoedelijk gelijk gebleven. Voor de periode ervoor ligt het probleem moeilijker.<br />		Uit de opsomming mag niet worden geconcludeerd, dat de maten altijd aan elkaar gelijk zijn geweest. Uit archiefstukken en literatuur blijkt slechts, dat de maten op een bepaald tijdstip of gedurende een bepaalde periode gelijk waren aan de Eindhovense. Voor de periode daarna zijn de maten vermoedelijk gelijk gebleven. Voor de periode ervoor ligt het probleem moeilijker.<br />[[bestand:eindhoven museum ijkmaat 1.jpg\|thumb\|right\|300px\|Geijkte korenmaat, zoals in het archief van het Eindhoven Museum wordt bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]
	Want zelfs als we aannemen, dat de maten in deze streek teruggaan op de oude maten die Karel de Grote in zijn rijk had ingevoerd, is het nog goed mogelijk dat ten gevolge van het ontbreken van een standaardmaat na Karels dood door willekeur of onnauwkeurigheid afwijkingen zijn ontstaan.<br />		Want zelfs als we aannemen, dat de maten in deze streek teruggaan op de oude maten die Karel de Grote in zijn rijk had ingevoerd, is het nog goed mogelijk dat ten gevolge van het ontbreken van een standaardmaat na Karels dood door willekeur of onnauwkeurigheid afwijkingen zijn ontstaan.<br />

Regel 47:		Regel 47:
	Nu is het opvallende, dat de onderverdeling van het mud in kleinere maten in Nijmegen/Zaltbommel, Grave en Den Bosch hetzelfde is geweest. Alle drie de mudden bestaan uit twee zakken of malders van elk vier schepels, die op hun beurt weer uit twee vaten bestaan. Het mud heeft in totaal dus steeds zestien vaten.<br />		Nu is het opvallende, dat de onderverdeling van het mud in kleinere maten in Nijmegen/Zaltbommel, Grave en Den Bosch hetzelfde is geweest. Alle drie de mudden bestaan uit twee zakken of malders van elk vier schepels, die op hun beurt weer uit twee vaten bestaan. Het mud heeft in totaal dus steeds zestien vaten.<br />

	Voor het Eindhovense mud gold echter een andere verdeling, want uit het gemeentearchief blijkt, dat het mud, waar oorspronkelijk in onze stad mee gerekend werd, twaalf vaten bevatte.<sup>(1)</sup> Dit mud werd het Kempense of-Peelse mud genoemd.<sup>(2)</sup><br />		[[bestand:Een vierde mud EM.jpg\|thumb\|left\|300px\|De maat voor de kwart mud, die in het archief van het Eindhoven Museum wordt bewaard. ''(foto Laurens Mulkens)'']]Voor het Eindhovense mud gold echter een andere verdeling, want uit het gemeentearchief blijkt, dat het mud, waar oorspronkelijk in onze stad mee gerekend werd, twaalf vaten bevatte.<sup>(1)</sup> Dit mud werd het Kempense of-Peelse mud genoemd.<sup>(2)</sup><br />
	Later is men in onze stad met het Bossche mud gaan rekenen, dit echter zonder de oude Eindhovense maat los te laten; men handhaafde dus het Eindhovense vat. Dit had tot gevolg dat men vanaf dat ogenblik in Eindhoven kon stellen dat er veertien vaten in een mud gingen.<br />		Later is men in onze stad met het Bossche mud gaan rekenen, dit echter zonder de oude Eindhovense maat los te laten; men handhaafde dus het Eindhovense vat. Dit had tot gevolg dat men vanaf dat ogenblik in Eindhoven kon stellen dat er veertien vaten in een mud gingen.<br />
	Behalve met het Bossche en het Peelse mud, is in deze streek ook veel met het Postelse mud gerekend, dat iets kleiner was dan het Bossche.<sup>(3)</sup> Tenslotte komt in oude aktes ook het mud van Oerle veel voor.<br />		Behalve met het Bossche en het Peelse mud, is in deze streek ook veel met het Postelse mud gerekend, dat iets kleiner was dan het Bossche.<sup>(3)</sup> Tenslotte komt in oude aktes ook het mud van Oerle veel voor.<br />